Στις αρχές του 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια απόφαση που ξεπερνά τα όρια μιας κλασικής εμπορικής συμφωνίας. Η επικύρωση της συμφωνίας με τη Mercosur, ύστερα από 26 χρόνια επίπονων διαπραγματεύσεων, δεν αφορά μόνο τη μείωση δασμών και την αύξηση των εξαγωγών, αλλά τον ίδιο τον γεωπολιτικό ρόλο της Ευρώπης σε έναν κόσμο όπου οι ισορροπίες αλλάζουν ραγδαία. Πρόκειται για μια συμφωνία που δοκιμάζει τα όρια της ευρωπαϊκής ενότητας, φέρνει σε σύγκρουση αγρότες και βιομηχανία και αναγκάζει χώρες, όπως η Ελλάδα, να ισορροπήσουν ανάμεσα στο εθνικό συμφέρον και τις ευρωπαϊκές στρατηγικές επιλογές.

Τι είναι η Mercosur και γιατί η συμφωνία «πάγωσε» για δεκαετίες;

Η Mercosur (Mercado Común del Sur – Κοινή Αγορά του Νότου) ιδρύθηκε το 1991 από τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη. Με την πλήρη ενσωμάτωση και της Βολιβίας στη συνέχεια, εξελίσσεται σε ένα από τα ισχυρότερα οικονομικά μπλοκ παγκοσμίως, με πληθυσμό άνω των 300 εκατομμυρίων, τεράστια αγροτική παραγωγή, σημαντικούς ενεργειακούς πόρους και κρίσιμες πρώτες ύλες.

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων και οι στρατηγικές επιλογές...

Στα αγροτικά μπλόκα, δίπλα στους αγρότες που διαμαρτύρονται για τις καθυστερημένες επιδοτήσεις και τη γενικευμένη ασφυξία του αγροτικού κλάδου, στέκονται και κάποιοι κτηνοτρόφοι που θρηνούν. Και δε θρηνούν για την άσχημη από οικονομικής άποψης χρονιά, αλλά για την απώλεια των κοπαδιών τους — των δικών τους ζώων, που φρόντιζαν επί δεκαετίες.

Δυστυχώς, από τον Αύγουστο του 2024, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες κτηνοτροφικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής η ευλογιά των αιγοπροβάτων, μια ιδιαίτερα μεταδοτική ζωονόσος, πέρασε από τα σύνορα του Έβρου και εξαπλώθηκε σε μεγάλο μέρος της χώρας, αφήνοντας πίσω της τουλάχιστον 450.000 θανατωμένα ζώα.

Ήταν πράγματι, η μαζική θανάτωση των ζώων η μόνη επιλογή για την αντιμετώπισή της;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τις Μηνιαίες Εκθέσεις Μαρτίου και Απριλίου 2025 με τις ύποπτες υποθέσεις για απάτη στον αγροδιατροφικό τομέα της Ε.Ε. βάσει του Άρθρου 9(2) του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/625, στο πλαίσιο του οποίου τα κράτη μέλη να διενεργούν ελέγχους για την ανίχνευση δόλου και παραπλανητικών πρακτικών στην αλυσίδα τροφίμων και δεν επιβεβαιώνει απαραίτητα την τέλεση απάτης, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης για περαιτέρω διερεύνηση από τις εθνικές αρχές.

Τα δεδομένα που παρουσιάζονται συλλέγονται μέσω του Συστήματος Διοικητικής Συνδρομής και Συνεργασίας – Απάτη Τροφίμων (AAC-FF), το οποίο ανήκει στο Δίκτυο Συναγερμών και Συνεργασίας (ACN) και συντονίζεται από τη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων (DG SANTE).

Η στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» της Πράσινης Συμφωνίας αποτέλεσε μια φιλόδοξη πρωτοβουλία της Ε.Ε. για τη δημιουργία ενός δίκαιου, υγιεινού και περιβαλλοντικά βιώσιμου συστήματος τροφίμων, μέσω της μείωσης της χρήσης φυτοφαρμάκων, της προώθησης της βιοποικιλότητας και της διασφάλισης βιώσιμων γεωργικών πρακτικών.

Ωστόσο, οι αυξανόμενες διαμαρτυρίες των αγροτών και οι εξωτερικές πιέσεις – ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ – οδήγησαν σε νέες συζητήσεις και αναθεωρήσεις του αρχικού σχεδίου. 

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία δύο χρόνια, οι Ευρωπαίοι αγρότες διαμαρτύρονται συνεχώς, για τους αυστηρούς κανονισμούς που επιβλήθηκαν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης στρατηγικής, οι οποίοι θεωρούνται υπερβολικοί, καθώς επιβαρύνουν τις επιχειρησιακές δυνατότητες του αγροτικού κλάδου με την πολύπλοκη γραφειοκρατία και τους ανέφικτους περιβαλλοντικούς στόχους.

Η επέκταση της διαμαρτυρίας των αγροτών, σε συνδυασμό με τις πιέσεις των κυβερνήσεων των κρατών μελών, ταρακούνησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ώθησε να μετακινηθεί από τις αρχικές της θέσεις, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην απλούστευση των κανονισμών και στην ενίσχυση της παραγωγής.