Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί του πλανήτη και αποτελεί αυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας. Με πληθυσμό περίπου 56.000 κατοίκων, κυρίως Ινουίτ, βρίσκεται ανάμεσα στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική. Η γεωγραφική της θέση την τοποθετεί ακριβώς στο πέρασμα των νέων αρκτικών θαλάσσιων οδών, όπως ο Βόρειος Θαλάσσιος Δρόμος (Northern Sea Route) και η υπό διαμόρφωση Transpolar Route.
Η Γροιλανδία διαθέτει δική της κυβέρνηση και κοινοβούλιο (Naalakkersuisut) και ελέγχει την εσωτερική πολιτική, την παιδεία και τους φυσικούς πόρους. Η Δανία, ωστόσο, διατηρεί τον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής και άμυνας της χώρας. Για δεκαετίες, η Γροιλανδία θεωρούνταν γεωστρατηγικά σημαντική, αλλά πολιτικά «ήσυχη» — μια κατάσταση, που φαίνεται ότι στις μέρες μας αλλάζει ριζικά.
Γιατί ξαφνικά βρέθηκε η Γροιλανδία στο προσκήνιο;
Τον Ιανουάριο του 2026, η Γροιλανδία μετατρέπεται από μια μακρινή παγωμένη περιοχή, σε ένα από τα πιο «θερμά» σημεία της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εντείνουν τις πιέσεις τους για τον έλεγχό της, η Ευρώπη βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού και ο άξονας Ρωσίας–Κίνας παρακολουθεί, έτοιμος να εκμεταλλευτεί κάθε ρήγμα.
Η αμερικανική επιθυμία ελέγχου της Γροιλανδίας δεν είναι νέα. Χρονολογείται από το 1946, επανήλθε δημόσια το 2019 και το 2026 αποκτά νέα δυναμική, ιδιαίτερα μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ.
Λίγες εβδομάδες μετά την κρίση με τη Βενεζουέλα, ο Πρόεδρος ΗΠΑ, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφων, είπε: «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας κι η Δανία δεν θα είναι σε θέση να την κρατήσει», ενώ πρόσθεσε: «Θα ασχοληθούμε με τη Γροιλανδία σε περίπου δύο μήνες … θα μιλήσουμε για τη Γροιλανδία σε 20 ημέρες».
Η χρονική αυτή σύνδεση δεν θεωρήθηκε τυχαία. Για πολλούς αναλυτές, το μήνυμα ήταν σαφές: η Ουάσιγκτον εντάσσει τη Γροιλανδία σε μια ευρύτερη στρατηγική επίδειξης ισχύος και οι λόγοι είναι συγκεκριμένοι:
1. Αρκτική: το νέο κέντρο ισχύος
Η μεγαλύτερη ανησυχία των ΗΠΑ αφορά την αυξανόμενη παρουσία Ρωσίας και Κίνας στην Αρκτική.
Η Ρωσία διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο παγοθραυστικών στον κόσμο και έχει επανενεργοποιήσει δεκάδες σοβιετικές βάσεις. Η Μόσχα θεωρεί την Αρκτική «δικό της γήπεδο» και μπορεί να προσεγγίσει τη Γροιλανδία στρατιωτικά πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Η Κίνα, αν και δεν διαθέτει δική της αρκτική ακτογραμμή, ουσιαστικά «νοικιάζει» -αυτή- της Ρωσίας. Μέσω της συμφωνίας "No Limits Partnership” (2022, με ανανεώσεις το 2024–25), χρηματοδοτεί ρωσικά έργα υγροποιημένου φυσικού αερίου (όπως το Yamal LNG) και σε αντάλλαγμα, η Ρωσία επιτρέπει στα κινεζικά πλοία να χρησιμοποιούν τον Βόρειο Θαλάσσιο Δρόμο (Northern Sea Route). Τα ρωσικά πυρηνικά παγοθραυστικά ανοίγουν τον δρόμο και τα κινεζικά εμπορικά πλοία επωφελούνται κερδίζοντας 15–20 ημέρες ταξιδιού σε σχέση με τη διέλευσή τους από το Σουέζ.
Επιπλέον, η Κίνα έχει αυτοανακηρυχθεί «Σχεδόν-Αρκτικό Κράτος». Το 2018, σε επίσημη Λευκή Βίβλο για την Αρκτική, εισήγαγε τον όρο Near-Arctic State, υποστηρίζοντας ότι οι περιβαλλοντικές μεταβολές στην Αρκτική επηρεάζουν άμεσα το κλίμα, την οικονομία και τη γεωργία της Κίνας, άρα της δίνουν «νόμιμο λόγο» στις εξελίξεις.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και ο Πολικός Δρόμος του Μεταξιού: ένα στρατηγικό πολιτικό και οικονομικό όραμα της Κίνας, που αποτελεί την αρκτική προέκταση της πρωτοβουλίας Belt and Road. Στόχος του είναι ο έλεγχος νέων θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών, ενεργειακών πόρων και υποδομών στην Αρκτική, μειώνοντας την εξάρτηση από παραδοσιακά περάσματα όπως το Σουέζ.
Οι ΗΠΑ φοβούνται ότι, αν δεν παρέμβουν τώρα, η Γροιλανδία θα μετατραπεί σε μια «κινεζική αποικία», ακριβώς δίπλα από την πόρτα τους.
2. Οι σπάνιες γαίες
Η Γροιλανδία διαθέτει τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών, απαραίτητων για την παραγωγή τεχνολογίας αιχμής και σύγχρονων οπλικών συστημάτων.
Μάλιστα, η Κίνα έχει επενδύσει —ή επιχείρησε να επενδύσει— σε εξορυκτικά έργα σπανίων γαιών και ουρανίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κινεζική Shenghe, που κατείχε σημαντικό μετοχικό ποσοστό στην εταιρεία εκμετάλλευσης του κοιτάσματος Kvanefjeld στη νότια Γροιλανδία, ενός από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, μέχρι που το έργο «πάγωσε» για περιβαλλοντικούς λόγους.
Σήμερα, η Κίνα ελέγχει περίπου το 90% της παγκόσμιας αγοράς σπανίων γαιών — υλικά απαραίτητα για μαχητικά F-35 και «πράσινες» τεχνολογίες. Αν οι ΗΠΑ εξασφαλίσουν πρόσβαση στη Γροιλανδία, σπάνε αυτό το μονοπώλιο.
3. Ασφάλεια: το αδύναμο σημείο των ΗΠΑ
Η βάση Pituffik (πρώην Thule) είναι κομβικής σημασίας για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης πυραύλων των ΗΠΑ. Αποτελεί το μοναδικό σημείο που επιτρέπει τον εντοπισμό διηπειρωτικών πυραύλων που διέρχονται πάνω από τον Βόρειο Πόλο. Χωρίς πλήρη έλεγχο της περιοχής, το Πεντάγωνο θεωρεί ότι οι ΗΠΑ παραμένουν στρατηγικά «τυφλές».
Αμερικανική πίεση: από τα λόγια στις πράξεις
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι ΗΠΑ αποφάσισαν να κινηθούν ενεργά. Στις αρχές του 2026, η Ουάσιγκτον έστειλε ειδικό απεσταλμένο στη Γροιλανδία, τον Jeff Landry, με σαφή αποστολή: να αντικαταστήσει το κινεζικό κεφάλαιο με αμερικανικό.
Σύμφωνα με τα γροιλανδικά ειδησειογραφικά μέσα KNR και Sermitsiaq, ο Landry προσφέρει επιδοτήσεις για υποδομές και τοπικές επιχειρήσεις, με αντάλλαγμα τον αποκλεισμό κινεζικών εταιρειών από δίκτυα 5G και εξορυκτικά έργα. Παράλληλα, υπόσχεται ότι οι ΗΠΑ θα αγοράζουν το σύνολο της παραγωγής σπανίων γαιών σε εγγυημένες τιμές.
Τι λένε οι Γροιλανδοί;
Απαντώντας στις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Jens-Frederik Nielsen ξεκαθάρισε: «Το μέλλον της Γροιλανδίας θα αποφασιστεί από τον λαό της Γροιλανδίας — όχι σε γραφεία στην Ουάσιγκτον ή το Πεκίνο».
Τα τοπικά μέσα (KNR, Sermitsiaq) υπογραμμίζουν ότι η Γροιλανδία δεν είναι «ακίνητο» (real estate), αλλά μια χώρα με λαό και δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.
Ωστόσο, η επιθυμία των Γροιλανδών για πλήρη ανεξαρτησία της χώρας τους προσκρούει στην πραγματικότητα της οικονομίας. Η Γροιλανδία εξαρτάται από την ετήσια χρηματοδότηση της Δανίας και χωρίς αυτή, η ανεξαρτησία θα σήμαινε οικονομική κατάρρευση — γεγονός που διχάζει την κοινωνία.
Αξίζει όμως να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Sermitsiaq τον Ιανουάριο του 2025, το 85% των Γροιλανδών δήλωσε την αντίθεσή του σε ενδεχόμενη προσάρτηση της χώρας τους στις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη σε συναγερμό
Η Ευρώπη προσπαθεί να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί. Αφενός, δεν θέλει να έρθει σε άμεση σύγκρουση με τις ΗΠΑ («κανείς δεν θα πολεμήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία», είπε προκλητικά ο Στίβεν Μίλερ) και αφετέρου, δεν μπορεί να αποδεχθεί την αναθεώρηση συνόρων, καθώς αυτό θα έδινε το «πράσινο φως» και σε άλλες δυνάμεις — όπως η Ρωσία — να πράξουν το ίδιο και αλλού στην Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι η Γροιλανδία αποτελεί «αυτόνομο έδαφος κράτους-μέλους», δεδομένου ότι ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας.
Επί αυτού, η πρωθυπουργός της Δανίας, Mette Frederiksen, χρησιμοποίησε τη βαρύτερη φράση που ακούστηκε ως τώρα: «Αν οι ΗΠΑ επιτεθούν σε άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε τα πάντα σταματούν».
Αυτή πρακτικά σημαίνει ότι αν οι ΗΠΑ —ο εγγυητής της συμμαχίας— επιτεθούν στη Γροιλανδία, τότε το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ ακυρώνεται στην πράξη και η συμμαχία παύει να υφίσταται ως σύστημα συλλογικής ασφάλειας.
Έτσι, η Ευρώπη δεν έχει άλλη επιλογή παρά να στραφεί στη Στρατηγική Αυτονομία, δηλαδή στην ικανότητα να υπερασπίζεται τα σύνορα και τα συμφέροντά της μόνη της, με κοινή άμυνα και βιομηχανία. Φυσικά, αυτή η επιλογή απαιτεί τεράστιες επενδύσεις, αυξημένους αμυντικούς προϋπολογισμούς και κοινό δανεισμό.
Η Ρωσία και η Κίνα
Η Ρωσία, αξιοποιεί την κρίση επικοινωνιακά, ενώ αυξάνει την επιχειρησιακή ετοιμότητα του στόλου της στον Βορρά και η Κίνα, παραμένει σιωπηλή, προσφέροντας δάνεια στη Γροιλανδία και περιμένοντας τη ρήξη μεταξύ Δανίας και ΗΠΑ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα;
Η μετατόπιση του παγκόσμιου ενδιαφέροντος προς τον Βορρά απειλεί τη στρατηγική σημασία του Σουέζ, πλήττοντας δυνητικά τα έσοδα της ελληνικής ναυτιλίας. Παράλληλα, μια ρήξη στο ΝΑΤΟ αποδυναμώνει το πλαίσιο ασφάλειας στο Αιγαίο.
Ως εκ τούτου, η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αμυντικού πυλώνα προσφέρει στην Ελλάδα μια νέα ομπρέλα προστασίας απέναντι στην Τουρκία, και επιπλέον ανεξάρτητη από τις αμερικανικές διαθέσεις. Ωστόσο, σε μια εποχή όπου η ασφάλεια γίνεται ακριβότερη από ποτέ, αφού η Ελλάδα θα κληθεί να εξασφαλίσει ακόμη περισσότερους πόρους από έναν ήδη πιεσμένο προϋπολογισμό.
Εν κατακλείδι, η Γροιλανδία γίνεται πια ο καθρέφτης ενός κόσμου που αλλάζει βίαια. Όσοι πιστεύουν ότι αυτά συμβαίνουν «μακριά», ίσως δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι όσο οι πάγοι υποχωρούν, τόσο ανοίγουν νέοι δρόμοι και δημιουργούνται νέες συγκρούσεις. Είναι ειρωνικό, αλλά ο άνεμος της Αρκτικής, αφού περάσει από τον Πολικό Δρόμο του Μεταξιού, μπορεί να φτάσει στη Μεσόγειο πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουμε.
Editorial mononea.gr 🌸
Πηγές
- Chinese State Council – China’s Arctic Policy(2018)
• U.S. Department of Defense – Arctic Strategy
• NATO – The North Atlantic Treaty (Article 5)
• European Commission – EU Arctic Policy & Strategic Autonomy
• KNR & Sermitsiaq (Γροιλανδία)
• Το Βήμα – Κάλυψη δηλώσεων Δανίας–ΗΠΑ (Ιαν. 2026)
Φώτο China's Polar Silk Road Πηγή: Japan Forward
